مردم دشتی و خورموج مردمی مهربان و خونگرم و در عین حال مهمان نواز، بی ریا، صادق، متدین و در انجام مراسمات مذهبی گوناگون جدی و در مواقع غم و شادی شریک و غمخوار یکدیگرند . این خصوصیات و طبع بلند، الهام گرفته از یک فرهنگ غنی و نشات گرفته از تمدن پر شکوه ایرانی و اسلامی است.


خاستگاه و پیشینه تاریخی گویش دشتی

گویش دشتی ریشه در دوران باستان ایران و زبان پهلوی جنوبی یا پهلوی ساسانی دارد .

گویش دشتی از دقیق ترین و از نظر استقلال زبان های محلی از خالص ترین گویش های جنوب ایران است که اغلب کلمات اصیل فارسی در آن وجود دارد. شاخه های این گویش از حدود جغرافیایی دشتی گذشته ، تا بنادر ثلاثه و توابع آن ادامه دارد و حتی در منطقه کوهستانی جم و ریز اغلب کلمات به صورت فصیح کتابی استعمال می شود. یکی از نشانه های اصالت گویش دشتی این است که هنوز واژه و لغاتی از زبان پهلوی ساسانی در آن وجود دارد چنان که در بعضی از روستاهای دشتی که کمتر تحت تأثیر زبان عربی و دیگر زبان های بیگانه قرار گرغته اند برخی از کلمات و واژه های زبان پهلوی محفوظ مانده است.

اگرچه برخی لغات بیگانه به خصوص عربی و انگلیسی در گویش مردم دشتی وجود دارد و مانند اغلب نقاط گرمسیر ، فارسی محلی شکسته است اما یکی از دقیق ترین و از نطر استقلال زبان های محلی یکی از خالص ترین لهجه های جنوب است که روابط دستوری خاصی به خصوص از نظر ارتباط ضمایر به اسم ها و افعال در آن به کار رفته و اغلب کلمات اصیل فارسی در آن وجود دارد.

یکی دیگر از نشانه های اصالت و خالص بودن گویش دشتی این است که طرز کاربرد شناسه ها به طور دقیق منطبق با نوع کاربرد شناسه ها در پارسی باستان می باشد.

میان گویش های مختلف محلی جنوب از جمله مردم استان بوشهر به خصوص مناطق دشتی ، دشتستان ، تنگستان روابط نزدیکی وجود دارد و از یک ریشه گرفته شده اند فقط در تلفظ الفاظ و اصطلاحات اختلافاتی با یکدیگر دارند. علاوه بر ارتباطی که میان گویش دشتی با گویش مردم تنگستان و دشتستان وجود دارد میان این گویش با گویش های اصلی و قدیمی که ریشه در دوران باستان و زبان پهلوی دارند نیز وجوه اشتراک و همگونی فراوانی دیده می شود از جمله بعضی از لغات و کلماتی که در گویش جنوب و به خصوص دشتی مصطلح است با لغات و واژگان معمول در زبان ساکنین شهرهای قومس ( سمنان ) و گرگان از یک خانواده می باشد.

همچنین گویش دشتی با گویش بهدینان ( زرتشتیان ) کرمان نیز ارتباط دارد. بعلاوه میان گویش دشتی با گویش بابا طاهر همدانی هم همخوانی نزدیکی وجود دارد و در فهلویات وی واژه و لغاتی به کار گرفته شده که مردم دشتی عین آنها را در محاوره خود به کار می برند. گویش دشتی شباهت لفظی اندکی با گویش مردم شمال نیز دارد. میان گویش دشتی با گویش مردم استان خراسان نیز در بعضی موارد پیوستگی مشاهده می گردد.

به طور کلی این ارتباط ، پیوستگی ، تشابه و همگونی که میان گویش دشتی با گویش های متقدم و با سابقه ای که ریشه در زبان پهلوی دارند یکی دیگر از نشانه های اصالت ، قدمت و غنای گویش دشتی است.